Soundcheck uitgelegd

Wat betekenen LUFS, LU, True Peak, LRA, dBTP en al die andere termen? Deze pagina legt de metingen uit zodat ze ook begrijpelijk zijn voor niet-audiotechneuten.

De Soundcheck kijkt niet of muziek mooi of lelijk klinkt. Hij meet technische eigenschappen van de audiostream: hoe luid hij gemiddeld is, hoeveel dynamiek erin zit, hoe hoog pieken komen, hoe stereo zich gedraagt en hoe constant dat alles door de tijd heen is.

Zie het als het dashboard van een auto. Een toerenteller zegt niet of je auto mooi is, maar wel iets over wat de motor aan het doen is. De Soundcheck doet ongeveer hetzelfde met audio.

LUFS

Loudness

Loudness is de waargenomen gemiddelde luidheid. Het gaat dus niet om één harde piek, maar om hoe luid het programma als geheel overkomt.

LUFS betekent Loudness Units relative to Full Scale. De schaal is gekoppeld aan de digitale referentiegrens. Hoe dichter de waarde bij 0 LUFS komt, hoe luider de stream gemiddeld wordt gemeten.

Voorbeeld:
-9 LUFS is duidelijk luider dan -13 LUFS. Een verschil van 1 LU komt bij vergelijking van loudness overeen met 1 dB niveauverschil.

Loudness Unit

LU is een verschilmaat voor loudness. Waar LUFS een absoluut niveau aangeeft, gebruik je LU vooral om verschillen aan te geven.

Voorbeeld:
Als een programma van -12 LUFS naar -10 LUFS gaat, is het ongeveer 2 LU luider geworden.

LRA

Dynamiek / Loudness Range

LRA laat zien hoeveel de waargenomen luidheid binnen een programma varieert. Een lage waarde betekent dat rustige en krachtige delen qua loudness dicht bij elkaar liggen. Een hogere waarde betekent meer variatie.

1–2 LU: erg compact.
3–5 LU: bij veel muziekstations duidelijk dynamischer.
7 LU of meer: grote loudnessvariatie.
Dit zijn praktische Soundcheck-duidingen, geen universele kwaliteitsnormen.

dBTP

True Peak

True Peak schat de hoogste werkelijke piek van het audiosignaal, inclusief pieken die bij reconstructie tussen twee digitale samples kunnen ontstaan.

De waarde wordt gemeten ten opzichte van de digitale referentiegrens 0 dBFS (Full Scale). De eenheid is dBTP: decibel True Peak. Een meting van -2 dBTP betekent dus dat de hoogste gereconstrueerde piek ongeveer 2 dB onder die referentiegrens ligt.

Een True Peak kan na bijvoorbeeld MP3- of AAC-encoding zelfs iets boven 0 dBTP uitkomen. Dat betekent niet dat een opgeslagen integer-sample letterlijk boven 0 dBFS staat, maar wel dat het gereconstrueerde signaal die grens kan overschrijden en daardoor minder veilig is voor verdere verwerking of afspelen.

-1,5 dBTP: ongeveer 1,5 dB piekruimte tot 0 dBFS.
-0,3 dBTP: weinig headroom.
+1,0 dBTP: gereconstrueerde piek boven de digitale referentiegrens; controle gewenst.

dBFS / SAMPLE PEAK

Digitale schaal en sample piek

dBFS betekent decibels relative to Full Scale. 0 dBFS is de hoogste referentiewaarde van de digitale schaal voor samples; normale samplewaarden liggen daaronder.

Sample Peak kijkt alleen naar de hoogste werkelijk opgeslagen of gedecodeerde sample. True Peak gaat een stap verder en schat ook de pieken die tussen samples kunnen ontstaan.

Daarom kan een bestand bijvoorbeeld een Sample Peak onder 0 dBFS hebben, terwijl de True Peak toch hoger uitvalt.

HEADROOM

Piekruimte

Headroom is de beschikbare piekruimte tussen de hoogste gemeten True Peak en de digitale referentiegrens van 0 dBFS.

Een hoogste True Peak van -2 dBTP heeft ongeveer 2 dB headroom. Extra headroom verkleint de kans dat latere encoding, omzetting of afspelen problematische pieken veroorzaakt.

PLR

Peak-to-Loudness Ratio

PLR is het verschil in dB tussen de True Peak en de Integrated Loudness. Het geeft een indruk van hoeveel ruimte er tussen het gemiddelde loudnessniveau en de hoogste pieken zit.

Een hogere PLR betekent meestal meer ruimte voor transiënten en pieken. Een lage PLR past vaak bij sterk gecomprimeerde of gelimiteerde audio, maar is op zichzelf geen kwaliteitscijfer.

CREST

Crest Factor

De Crest Factor vergelijkt piekniveau met gemiddeld energieniveau. Ook dit zegt iets over hoe sterk pieken boven het gemiddelde uitsteken.

Een drumslag in een dynamische opname kan veel verder boven het gemiddelde uitsteken dan in een zeer zwaar gecomprimeerde opname.

σ / STD.DEV.

Standaarddeviatie

De standaarddeviatie laat zien hoeveel afzonderlijke metingen van elkaar verschillen. In Soundcheck wordt dit gebruikt om te zien hoe stabiel een station door de tijd heen is.

LUFS gemiddeld -11,0 met σ 0,2 dB = zeer constant.
LUFS gemiddeld -11,0 met σ 1,5 dB = grote verschillen tussen meetrondes.

L/R

Links/rechts-balans

Hier wordt gekeken of het linker- en rechterkanaal gemiddeld ongeveer even sterk zijn.

Een verschil van 0,1 dB is praktisch uitstekend in balans. Een structureel verschil van meerdere dB kan wijzen op een probleem in de audioketen of op bijzonder bronmateriaal.

FASE

Negatieve fase

Stereo bestaat uit verschillen tussen links en rechts. Sommige verschillen kunnen zo groot worden dat delen van het signaal elkaar bij mono-weergave gedeeltelijk tegenwerken.

Soundcheck kijkt daarom naar het aandeel negatieve fase. Een hogere waarde is geen automatisch bewijs van een fout, maar kan aanleiding zijn om stereo widening of andere stereobewerking te controleren.

FASE-INDEX

Stereofase / correlatie-indicatie

De fase-index geeft een indruk van de fase-relatie tussen linker- en rechterkanaal. Waarden richting +1 betekenen veel overeenkomst. Waarden rond 0 wijzen op weinig overeenkomst en vaak een breder stereobeeld; negatieve waarden kunnen duiden op sterke tegenfase.

Deze waarde is vooral een technisch hulpmiddel en geen directe maat voor geluidskwaliteit. Een breed stereobeeld kan prima klinken zolang mono-compatibiliteit geen problemen oplevert.

CODEC / KBPS

Streamkwaliteit

De codec bepaalt hoe audio wordt gecodeerd voor opslag of verzending. Voorbeelden zijn MP3, AAC, Opus en FLAC. De bitrate wordt meestal weergegeven in kbps (kilobit per seconde).

FLAC is lossless: de audiogegevens kunnen zonder kwaliteitsverlies worden teruggewonnen. MP3, AAC en Opus zijn doorgaans lossy: daarbij wordt informatie weggegooid om bandbreedte te besparen. Bij dezelfde codec geeft een hogere bitrate meestal meer ruimte voor kwaliteit, maar bitrate alleen zegt niet alles.

INTEGRATED

Integrated Loudness

Integrated betekent dat de loudness over de volledige meetperiode wordt berekend. In Soundcheck is dat dus niet één seconde of één liedje, maar de complete meetronde.

Daardoor krijg je een representatiever totaalbeeld dan bij een momentopname. Korte harde of zachte passages tellen wel mee, maar bepalen niet in hun eentje de eindwaarde.

STATION SCORE

Station Score

De Station Score is een eigen vergelijkingsmodel van Hitzoeker. In Soundcheck bestaat deze uit 80% gemiddelde technische score en 20% stabiliteit over meerdere metingen.

Het is geen officiële EBU-, ITU- of andere industriestandaard. De score helpt technische profielen naast elkaar te zetten, maar zegt niet rechtstreeks of een station prettig klinkt.

Hoe moet je de cijfers lezen?

Term	Waar kijkt het naar?	Eenvoudig gezegd
LUFS	Gemiddelde waargenomen luidheid	Hoe luid klinkt het station gemiddeld?
LU	Loudnessverschil	Hoeveel luider of zachter?
LRA	Variatie in loudness	Hoeveel verschil zit er tussen rustig en hard?
True Peak / dBTP	Hoogste gereconstrueerde piek t.o.v. 0 dBFS	Hoe dicht komen de echte pieken bij de digitale referentiegrens?
dBFS / Sample Peak	Digitale sampleschaal en hoogste sample	Hoe hoog is de hoogste gemeten sample?
Headroom	Ruimte tot 0 dBTP	Hoeveel veiligheidsmarge is er nog?
PLR	Piek versus gemiddelde loudness	Hoeveel ruimte zit er tussen gemiddeld niveau en pieken?
Crest Factor	Piek versus gemiddeld energieniveau	Hoe sterk steken pieken boven het gemiddelde uit?
Std.dev.	Spreiding tussen meetrondes	Hoe constant is het station door de tijd?
L/R-balans	Verschil links/rechts	Staan beide audiokanalen ongeveer even sterk?
Negatieve fase	Stereo-fasegedrag	Kan het stereobeeld problemen geven bij mono?
Codec / kbps	Codering en bitrate	Hoe wordt de audio technisch verzonden?
Station Score	Technische score + stabiliteit	Hoe scoort dit technische profiel binnen het Hitzoeker-model?

Belangrijk om te onthouden

Er bestaat niet één perfecte combinatie van waarden voor elk radiostation. Een dance-station kan bewust compacter en luider klinken dan een station met jazz of klassieke muziek. De Soundcheck laat vooral zien wat er technisch gebeurt en of dat gedrag stabiel is.

Gebruik de cijfers daarom als hulpmiddel bij het luisteren, niet als vervanging van luisteren.

Release notes

Versie	Wijzigingen
1.4	Contextuele informatieknoppen toegevoegd bij de belangrijkste meetwaarden. Uitleg van True Peak, dBTP, dBFS, Sample Peak, headroom, PLR en fase verder verduidelijkt en technisch aangescherpt.
1.3	Live-luisterblok verder uitgewerkt. HTTPS-streams kunnen in Soundcheck worden afgespeeld; onbeveiligde HTTP-streams worden apart geopend. Grafiektooltips tonen naast datum en starttijd ook de eindtijd van de meting. Uitleg over de gebruikte termen en afkortingen op een aparte pagina.
1.2	Live luisteren vanuit Soundcheck toegevoegd op basis van de stationslijst en stream-URL.
1.1	Uitgebreidere langetermijnanalyse, profielbetrouwbaarheid, trends, benchmarks en vergelijking met een referentiestation.
1.0	Eerste publieke Soundcheck-versie met technische metingen, Station Score en uitleg van de belangrijkste audiowaarden.

De release notes beschrijven de zichtbare functionele ontwikkeling van Hitzoeker Soundcheck.